Amsterdam – “Zou je je pakje sigaretten weg willen leggen? Dat is natuurlijk niet de bedoeling.” Aldus de jongen achter de toonbank in de Rokerij, een coffeeshop in de Jordaan, afgelopen woensdagavond. Zijn baas heeft hem te kennen gegeven dat de regels gewoon moeten worden nageleefd. Hij wil geen moeilijkheden. Maar een jointje, ook met tabak, kan dan weer wel. Zo blijkt als het personeelslid zelf een dikke toeter opsteekt.

In de coffeeshop zijn enkele tweetallen neergestreken op oosterse kussens. Een koppel giechelende Amerikaanse meisjes betasten een waterpijp en elkaar, een stel met Vlaamse tongval bestudeert de uitgebreide menukaart en helemaal achterin doorgrondt een jongen met een zwart/paarse hanenkam met zijn vriendin het leven. De jongen achter de toonbank overziet het gemoedelijk geheel. Tot hij na een paar hijsen van zijn joint in een lange tirade ontsteekt over de overheid die iedereen van alles oplegt en zich overal maar mee bemoeit.

De coffeeshop ligt inderdaad van alle kanten onder vuur. Minister van Volksgezondheid Ab Klink wil een rookverbod, politiecommissaris Max Daniel vindt dat het voorportalen van criminaliteit zijn, en de Tweede Kamer buigt zich opnieuw over de hoofdlijnen van het drugsbeleid.

Maar in december kwam de Vereniging voor Cannabis Consumenten (VVCC) in opstand. De vereniging, die in 2008 is opgericht en ‘zich hard maakt voor de belangen van de cannabis consument’, bood de Tweede Kamer in december een petitie aan tegen het rookverbod in coffeeshops. Met 35.000 handtekeningen wilde de VVCC aantonen dat het rookverbod de sociale functie van coffeeshops ondermijnt al was het maar vanwege  de daardoor noodzakelijke afscheiding tussen personeel en klanten.

Ook in coffeeshop Biba, een straatje verderop, lag de petitie. Het interieur wordt verbouwd en de shop trekt daarom momenteel minder klanten. “De meeste mensen komen na het werk, om te ontspannen,” vertelt de eigenaar, een jonge versie van Obama. Relaxt staat hij in zijn verder lege zaak. “Hier mogen ze nog gewoon roken, maar misschien dat er op termijn ook wel een afscheiding komt voor de klanten.” De bar ligt achterin de coffeeshop, een glazen wand zou het personeel zonder al te veel kunst- en vliegwerk inderdaad van het zitgedeelte kunnen scheiden. “Met mijn vaste klanten maak ik vaak een praatje, nu komen ze nog gezellig aan de bar zitten. Met een jointje is het ook lekker samen filosoferen hè.”

Maar een echt sociale coffeeshop, die schijnt verderop in de straat te zijn: K.Marong. Door de ruit van de zaak is de toonbank amper te zien vanwege alle prullaria en snuisterijen die zijn uitgestald. Binnen bevinden zich twee donkere mannen, een oudere en een jonge, een Italiaanse vrouw van in de vijftig, en een poes. Ze hebben zich rond een houten tafel geschaard met kranten en koffie. Op de achtergrond zoemt reggae-muziek en loeit een ouderwetse kachel. De oudere man is de eigenaar van de tent, samen met zijn vrouw, die thuis is. Hij komt uit Afrika, en spreekt Engels. Uit alles blijkt dat hij erg trots is op zijn zaakje. En jazeker is het hier een ontmoetingsplek. Mensen uit allerlei landen raken met elkaar aan de praat. “Het is beter dan in de kroeg. De klanten zijn relaxter. En omdat ze nuchter zijn, ook niet agressief. Iedereen praat een beetje met iedereen, niet alleen maar met zijn eigen vrienden.”

Is dit nu de sociale functie waar het VVCC op doelde? Tom Selevsek, secretaris van de vereniging zegt dat het natuurlijk verschilt per coffeeshop. “De oorspronkelijke doelgroep, jongere mensen die drugs willen proberen, heeft baat bij personeel dat de boel in de gaten kan houden, niet gehinderd door een afscheiding.”

Maar de werknemer in de eerste coffeeshop had dat nog niet zo bekeken. “Ach”, verzucht hij uiteindelijk, verborgen achter een rookpluim. “Ik weet het ook niet. Al die meningen altijd maar.”

Waarom is onze wetverstrekker tegenwoordig zo fel op roken? Ik weet nog hoe Klink meteen na zijn aanstelling verkondigde dat hij het roken hard zou aanpakken. Het doet me een beetje denken aan de inval in Irak, iets doen zonder na te denken over de gevolgen. En Klink heeft sociologie gestudeerd, dus hij zou met zijn behaalde doctoraal beter moeten weten dacht ik zo. Omdat ik de zendingsdrang van de heer Klink wel interessant vond, besloot ik eens te kijken waar de heer Klink woonde, en hij blijkt in het dorpje Stellendam te zijn opgegroeid, in de gemeente Goedereede in Zeeland.

Het blijkt dat deze gemeente nogal in den Heere is, en dat heeft zijn weerslag op de zetelverdeling van deze gemeente.

Klink, Rouvoet en Balkenende is het Gereformeerde zendelingsdrietal dat ons wil laten zien hoe het hoort. Alles wat het leven aangenamer maakt wordt aan de kaak gesteld, niet alleen het roken, maar ook paddo’s, wiet, seks, wat er op de tv is, abortus en zelfs de vrijheid van meningsuiting. Het Cristelijke vingertje viert hoogtij.

Ik heb ooit gerookt, ongeveer een pakje zware shag per dag, en ze smaakten allemaal even goed. De rokers van nu zijn de klos. Over het algemeen passen de rokers zich goed aan aan de normen van nu, maar niet meer roken in je stamcafé?

Dan maar thuis voor de buis voetbal kijken met een paar vrienden, een kratje pils en je rookgerei. En binnenkort maar eens kijken of er in de buurt een ruimte is waar de oude stamgasten gezellig bij elkaar kunnen zitten in het weekeinde. Oftewel op zoek naar een illegaal kroegje. In de normale cafés wordt dan niet meer gerookt, ze zijn er immers niet meer. Goed gedaan Ab! En de voormalige kroegbaas verdient zwart tapgeld in zijn ondergrondse rookkamergelegenheid, terwijl hij daarnaast een uitkering trekt.

Op 1 juli is dit jaar het rookverbod voor horecagelegenheden geïntroduceerd, het is het zoveelste voorbeeld van betutteling en inperking van de vrijheid van de burger. Het probleem is niet zozeer dat roken ontmoedigd moet worden, daar zullen de meesten het wel over eens zijn. Dat het nu echter verboden is om een horecagelegenheid naar wens op te starten is natuurlijk compleet idioot.

Zoals we de laatste tijd gewend zijn, worden dit soort maatregelen gemotiveerd met argumenten die zeer dubieus zijn, laten we er een paar doornemen.

1. Meeroken is slecht voor je.
Dit is het meest gebruikte argument en het is zo vaak gezegd dat iedereen het is gaan geloven. Of het nu waar is of niet laat ik in het midden, ik weet het simpelweg niet. Wat ik wel weet is dat zowel de onderzoeken als de verslaggeving ervan op zijn minst amateuristisch te noemen is. Zo is er een compleet willekeurig en bovendien slecht onderzoek gebruikt als het grote bewijs voor de stelling. In dit onderzoek worden verschillende betrouwbaarheidsintervallen door elkaar heen gebruikt zodat je een compleet verkeerd beeld krijgt van de resultaten. Een goed statisticus zal een dergelijk onderzoek naar de prullenbak verwijzen.

Dat het gebruik van onderzoeken die de wetgever toevallig uitkomt vaker voorkomt, zien we bijvoorbeeld bij de OV-chipkaart-kwestie, waar een vervalst rapport als enige tegenwerping gebruikt werd tegen een overweldigend aanbod aan tegenbewijzen.

Wat ook een rol speelt is dat een onderzoek waarvan de resultaten de wetgever niet aanstaat gepubliceerd wordt, weggehoond wordt. Ditzelfde zie je terugkomen bij onderzoek naar het broeikaseffect, als iemand beweert dat het best meevalt, of dat de oorzaak niet bij de mens ligt, dan deugt het onderzoek niet.

Een veel gebruikte methode van populistische verslaggeving is het leggen van een causaal verband, waar dit helemaal niet is, of in ieder geval niet is aangetoond. Zo zijn er veel onderzoeken die een zogenaamd bewijs geven doordat er een correlatie is tussen bijvoorbeeld rokende ouders en kortere levensduur van hun kinderen. Wat wordt verzwegen is dat een correlatie nog geen causaal verband is (dat kopt niet lekker in een krant). Het kan zijn (en is ook zeer aannemelijk) dat de gemiddelde roker in een lagere sociale klasse zit en mensen in die klasse hebben nou eenmaal een lagere levensverwachting.

In een ander (misschien wel even slecht onderzoek) wordt gesteld dat een pakje sigaretten per dag roken net zo schadelijk is als in een stad als Maastricht wonen.

Ook is er met een vrij simpele berekening geschat hoeveel sigaretten er in een ongeventileerde ruimte van gemiddelde grootte er gerookt moet worden om het equivalent van 1 sigaret als meeroker binnen te krijgen. Het loopt (afhankelijk van de grootte van de ruimte) al snel op in de miljoenen. In weer een ander onderzoek wordt gesuggereerd dat bij matige rokers (minder dan 7 sigaretten per dag) een verhoogde kans op ziektes niet aantoonbaar is.

Volgens weer een ander nietszeggend onderzoek gaan er per jaar net zoveel mensen dood aan geluidsoverlast (lees de stress die eruit voortvloeit) als aan meeroken.

2. Als roken slecht voor je is, dan is een heel klein beetje roken ook slecht voor je.
Het klinkt logisch, maar wie iets meer van biologie weet, zou zoiets niet zeggen, er zijn ontzettend veel stoffen die boven een bepaalde dosis extreem giftig zijn voor organismen, maar aan de andere kant ook onmisbaar voor het functioneren. Bekende voorbeelden zijn zout en water, maar er zijn ook voorbeelden als alcohol, waarvan op dit moment wordt aangenomen dat het in kleine hoeveelheden best goed voor een mens is. Van nicotine is overigens ook aangetoond dat het positieve effecten kan hebben, zo is daar een verlaagde kans op de ziekte van Alzheimer en in een recent onderzoek gebruiken ze deze stof zelfs bij kankerbestrijding.

3. Iedereen heeft recht op een rookvrije werkplek.
Daar is iedereen het wel over eens, maar je kan je misschien wel voorstellen dat je niet in een rook-cafe gaat werken als je niet rookt, doe je dat wel, dan kan neem je de risico’s. Iedereen heeft ook recht op een bijengif-vrije werkplek, behalve imkers, die moeten niet zeuren. Wegwerkers staan ook de hele dag boven het nog rokende asfalt een mengel van teerdampen en de uitlaatgassen van het langsrijdende verkeer in te ademen. Hoezo rookvrij? Een tabakshandelaar van 10 jaar geleden had het wat dat betreft een stuk beter. Het bekende verzoek van de eenmanszaken (waarbij de eigenaar zelf rookt) wordt overigens zonder goede argumenten van tafel geveegd.

Het enige argument dat niet gebruikt is dat het gewoon stinkt en mensen er last van hebben. Dat is het echte argument, maar dat kan je niet aandragen want het geeft blijk van intolerantie. Dat dit het geval is, zie je aan de lobby voor een nieuw verbod, waar je ook niet meer op straat mag roken (tussen de stinkende auto’s).

Als de overheid zich er niet met een jantje van leiden van had afgemaakt, had ze bijvoorbeeld subsidies kunnen uitdelen om rookvrije kroegen te stimuleren, dit kan allemaal prima van de accijnzen die op tabak geheven worden. Maar dit is een stuk makkelijker en van de accijnzen kunnen weer ambtenaren worden aangesteld om het volgende verbod te bedenken.

Kort samengevat komt het er op neer dat het er niet om gaat wat de waarheid is, maar wat de meerderheid denkt dat de waarheid is. Dat is het enige waar naar gehandeld wordt. Voor de vorm worden er nog een paar halfslachtige argumenten gegeven, maar daar houdt het wel mee op. Het is te hopen dat de meerderheid dan ook te overtuigen is van de slechte invloed van elektromagnetische signalen, zodat we ook van de overlast van mensen uitgerust met een werkende GSM verlost zijn. Dit zal trouwens pas gebeuren nadat ook auto’s verboden zijn aangezien de hierboven beschreven argumentatie klakkeloos overgenomen kan worden.