22 september 2010
Zweedse ongerustheid
De laatste dagen is zelfs in de Nederlandse actualiteiten aandacht voor de politieke situatie in Zweden. Hier in Zweden heeft net als in andere landen in West-Europa een verschuiving in het politieke landschap voorgedaan; een extreem-rechtse partij is met een flink zetelaantal in het parlement terecht gekomen.
Zweden is net als Nederland een parlementaire democratie. Er is hier één kamer, in tegenstelling tot twee in Nederland, met daarin 349 zetels. Een deel van deze zetels wordt door een lichtelijk omslachtig systeem van kiesdistricten verdeeld (310 stuks) en een restje door een evenredige verdeling (39). Dankzij de inspanningen om Zweden een sterke democratie te laten zijn, wat zich op vele manieren in het dagelijks leven uit, staat Zweden bovenaan de democratie-index van The Economist.
Geschiedenis
Sinds de Tweede Wereldoorlog is het politieke landschap in Zweden nauwelijks aan evolutie onderhevig geweest. Iedere vier jaar zijn er verkiezingen en nadat de uitslag bekend is, gaan de Sociaaldemocraten regeren (zoals Gary Lineker ooit iets zei over voetbal en Duitsers). De sociaaldemocraten vormden gewoonlijk in hun eentje een minderheidsregering, die geheid op de steun van de andere linkse partijen in het parlement kon rekenen. Dit biedt natuurlijk grote stabiliteit: de regering kan niet vallen en zolang er een linkse meerderheid is in de kamer, heb je met de meeste voorstellen de stemmen mee. In Zweden vallen kabinetten niet, terwijl in Nederland er sinds het eerste Paarse kabinet er geen een meer de rit heeft uitgezeten. In de afgelopen eeuw hebben de liberalen overigens ook wel eens geregeerd, maar dit waren slechts twee zeer korte perioden.
Nu
Echt grote tegenstanders hadden de Sociaaldemocraten niet. Zo’n vier jaar geleden vonden de vier centrum-rechtse, liberale partijen het welletjes en gingen een verregaande samenwerking aan om tegenwicht te kunnen bieden aan de linksen. De leider van de grootste van de vier, Fredrik Reinfeldt, had zijn liberale partij ‘Moderaterna’ een paar jaar daarvoor een flinke ruk naar links laten maken en leidde die nu onder de naam ‘Nya Moderaterna’ (nieuwe Moderaterna). Hij was het genie achter deze samenwerking van vier partijen die ‘Alliansen’ wordt genoemd. De Zweden waren verrast door deze frisse wind in politiek Zweden en bij de verkiezingen van 2006 behaalde Alliansen dan ook een meerderheid in het parlement, hoewel de Sociaaldemocraten nog wel de grootste partij hebben. Alliansen vormt de regering en Reinfeldt wordt staatsminister (de Scandinavische versie van een minister-president). Als reactie hierop hebben de drie linkse partijen van Zweden zich voor de verkiezingen van 2010 ook verenigd in een blok, ‘Rödgröna’. Hiermee zijn alle partijen in het parlement aan een van de twee blokken toe te schrijven.
Ontevredenheid
Naast veel overeenkomsten, zijn er ook grote verschillen met Nederland op politiek gebied. Zweden kent geen lange onderhandelingen na de verkiezingen: er is altijd een werkbare meerderheid geweest voor een van de twee blokken (ook al voor deze officieel bestonden, werd er officieus samengewerkt), vrijwel altijd in het voordeel van de Sociaaldemocraten. De dag na de verkiezingen werd het kabinet vaak al gepresenteerd. Een ander verschil is de politieke correctheid, die hier hoog in het vaandel staat. Er heerst een totale taboe op spreken over immigratie en integratie, iets waarover geen enkele partij een discussie over wil beginnen. Daarnaast zijn de partijen hier allemaal sociaal te noemen vergeleken met de Nederlandse equivalenten. Verwacht bij de grootste liberale partij hier (Moderaterna) geen VVD, maar iets een behoorlijk stuk naar links op de Nederlandse politieke schaal.
Sverigedemokraterna
De politieke correctheid en gebrek aan debat over immigratie en integratie is een voedingsbodem voor een rechts populistische partij, zoals we in Nederland de afgelopen tien jaar hebben gezien. Deze ontwikkeling toon zich nu ook in Zweden. De extreem-rechtse groepering Sverigedemokraterna (opgericht in 1988) haalde bij de verkiezingen van afgelopen zondag voor het eerst de kiesdrempel (5,8% van de stemmen, de drempel is 4%) en krijgt nu waarschijnlijk 20 van de 349 zetels in het parlement. In de Nederlandse media wordt Sverigedemokraterna snel in dezelfde hoeken gezet als bijvoorbeeld de PVV. Hier dienen wel wat kantekeningen bij gemaakt te worden.
Sverigedemokraterna is een democratisch bestuurde politieke partij, die is opgebouwd van onder af (eerst deelname bij gemeenteraadsverkiezingen). De partij komt voor uit een groep extreem-rechtsen en neonazi’s en er lopen opvallend veel leden rond met swastika’s, ook al beweert de partijen een zuivering te hebben doorgevoerd en zich te distantiëren van het nazisme. De partij is ook veel conservatiever dan de PVV en is bijvoorbeeld groot tegenstander van abortus en staat bekend als een anti-homopartij. Overeenkomsten zijn er wel, zo zijn ze bijvoorbeeld sterk tegen immigratie gekant en zijn ze anti-EU. Hun felheid tegen immigratie lijkt echter voort te komen uit een wat algemenere xenofobie, zo zijn bijvoorbeeld de Sami (oorspronkelijke bevolking van Scandinavië) niet zelden het pispaaltje en zijn buitenlanders in het algemeen (ook West-Europees) sowieso de boeman, naast de islamtische immigranten. Sverigedemokraterna werd in de aanloop van de verkiezingen in zijn geheel genegeerd zowel door de media als de politieke leiders van de andere partijen, die überhaupt weigerden een debat met hen te starten.
Verkiezingen
Bij de laatste verkiezingen is er een tamelijk niet-Zweedse situatie ontstaan. De Rödgröna haalden volgens de voorlopige uitslag 157 zetels, Alliansen 172 en Sverigedemokraterna 20 zetels. Dit betekent dat geen blok meer een meerderheid heeft, iets wat hier nog niet eerder is gebeurd. Alliansen heeft een tekort van drie zetels voor een absolute meerderheid. De Zweden vinden het maar huiverig en kijken met lede ogen naar de onderhandelingen in bijvoorbeeld Nederland.
Hoewel de definitieve uitslag pas morgenochtend bekend wordt, lijkt het erop dat er twee mogelijkheden zijn: of de blokken breken open of er wordt geregeerd met Sverigedemokraterna. Alle partijen hebben het laatste geweigerd en de huidige (en waarschijnlijk blijvende) staatsminister heeft dit na de verkiezingen nogmaals zeer duidelijk bevestigd; absoluut geen regering met Sverigedemokraterna. Daarom heeft Reinfeldt de afgelopen dagen geprobeerd om Miljöpartiet (een licht conservatieve milieupartij in het linkse blok) geprobeerd los te weken van de Rödgröna, wat nog niet gelukt is.
De komende tijd lijkt dus spannend te worden voor de Zweedse politiek. De Zweden zelf vinden het maar huiverig en worden hierin gevoed door televisieberichten dat de economie zal instorten als er niet snel een regering komt. Als Nederlander kijk je daar gedwongen wat laconiek tegen aan, in de Lage Landen is tenslotte al meer dan honderd dagen een gebrek aan een regering.
Deze keer (woensdag 22 september 2010) geheel verzorgd door Mathijs.
Op 22 september 2010 om 18:01 zei Djoeke :
helder stuk, dankjewel…
In zweden is (bijna) alles beter.
Op 22 september 2010 om 22:24 zei Mathijs :
Even een korte update. Het wordt nog spannend bij de definitieve telling, of Alliansen misschien wel een meerderheid krijgt.
Alliansen heeft wel een meerderheid in aantal stemmen (73 meer dan de Rödgröna en Sverigedemokraterna bij elkaar), maar vanwege het kiesdistrictenstelsel niet het meeste aantal zetels. Bijvoorbeeld in Göteborg kwam men vier stemmen te kort, om er in dat district nog een zetel bij te krijgen. Een hertelling wordt overwogen.
Op 23 september 2010 om 10:31 zei Frank :
Dat is wat ik altijd zo raar vind aan die districtenstelsels… Dat is toch niet democratisch…
Op 23 september 2010 om 19:57 zei Jurjen :
Hier in Canada gaat het ook met een districtenstelsel. Ik vind het ook niet democratisch (maar maakt niet uit, want ik mag komende paar jaren nog niet meestemmen), maar een aantal mensen die ik erover heb gesproken beweren dat het een zekere veiligheid waarborgd, waardoor er geen extreme partijen ineens grote winst kunnen behalen. Zo blijft men redelijk conservatief.
Aan de andere kant… Wat er in Nederland is gebeurd (PVV met grote winst), dat lijkt me toch een goede reflectie van wat er in het land speelt. Enerzijds hoe de mensen zijn opgevoed (en dus hun mening vormen op basis van wat hen wordt aangeboden aan informatie) of anderzijds een ‘echt probleem’.
Op 23 september 2010 om 20:04 zei Mathijs :
Hier is het systeem ook ooit ingevoerd tegen een eventuele opkomst van het communisme.
De definitieve uitslag is bekend. Uiteindelijk had Alliansen toch geen meerderheid in stemmen, evenals geen meerderheid in zetels. Men komt enkele tientallen stemmen tekort om van 173 naar 175 zetels te gaan voor een meerderheid.
Miljöpartiet heeft als reactie op de definitieve uitslag nogmaals geweigerd om samen te werken met Alliansen. Rödgröna heeft op een subtiele wijze tegen Alliansen gezegd ‘zie zelf maar hoe je eruit komt met Sverigedemokraterna’, door openbreken van het linkse blok te weigeren en te beamen dat uitsluiten van Sverigedemokraterna ondemocratisch is.
Op 24 september 2010 om 12:41 zei Tweets die vermelden Werkschuwtuig » Zweedse ongerustheid -- Topsy.com :
[...] Dit blogartikel was vermeld op Twitter door Werkschuwtuig, Werkschuwtuig. Werkschuwtuig heeft gezegd: Zweedse ongerustheid http://bit.ly/cLHNvg [...]