20 augustus 2008
Overdaad schaadt, neem nog maar een pilletje
We zijn de laatste jaren veel bezig met onze gezondheid. Naast de problematiek rondom eten en de daarbij behorende eetstoornissen, doet nu een relatief nieuwe psychisch aandoening haar intrede: de gezondheidsfreak. We letten op wat we eten, drinken niet teveel, proberen de sigaretjes te bannen uit ons leven en uit de kroeg en natuurlijk veel te sporten! Overal lezen we over onze gezondheid en wat we vooral wel en niet zouden moeten doen. In de do’s en dont’s list van de Margriet staan regelmatig vitamine adviezen vermeld. Vitamines worden als een algemeen goedmakertje gezien: voor als je een tijdje slecht slaapt, structureel niet gezond genoeg eet, of zelfs preventief tegen bepaalde ziektes zoals griep en kanker. Er is zelfs een alternatieve geneeswijze gebaseerd op een bepaalde stoffen balans in je lichaam, de zogeheten orthomoleculaire therapie. Een niet vreemde therapie is het voorschrijven van grammen vitamine C. Waar vroeger de uitspraak gold: baadt het niet dan schaadt het niet, lijkt nu vooral: overdaad schaadt te gelden. Steeds vaker worden onderzoeken gepubliceerd waaruit de schadelijke effecten lijken.
Allereerst een korte uitleg over wat vitamines zijn en welke functie ze hebben in het lichaam. Vitamines zijn essentiële hulpfactoren van enzymen, wij kunnen deze niet allemaal zelf maken en nemen een deel daarom op in ons voedsel. Vitamine C bijvoorbeeld, is betrokken bij de vorming van hemoglobine (belangrijk transporteiwit van zuurstof in het bloed), collageen (weefselversterker) en bij steroïde hormonen. Vitamine C is daarbij ook een antioxidant, doordat het makkelijk geoxideerd wordt, vangt het vrije radicalen weg. Radicalen zijn zeer reactieve moleculen die schade kunnen veroorzaken aan het DNA en daardoor voor kanker of sterven van cellen kunnen zorgen.
Een onderscheid dat gemaakt kan worden, is wateroplosbare vitamines en vetoplosbare vitamines. Van in vetoplosbare vitamines, zoals vitamine A en D is al langer bekend dat een hoge dosis schadelijk kan zijn voor de gezondheid. Voor in wateroplosbare vitamines, zoals Vitamine C, stromen nu (eindelijk) de onderzoeksresultaten binnen: ook vitamine C is giftig in een hoge dosis.
Jammer echter dat weinig mensen hiervan op de hoogte zijn. De slogan: baadt het niet dan schaadt het niet, wordt algemeen gedeeld door zogeheten vitashops die te vinden zijn in de stad, tijdschriften a la Margriet en Libelle met goedbedoeld naïef gezondheidsadvies en een bepaalde tak van de alternatieve geneeswijze, de zogeheten orthomoleculaire therapie. Het algemene advies lijkt: pomp je vol met kunstmatige vitamines en niet: eet gewoon normaal! Ze worden gezien als een soort goedmakertje/excuus pil. “Ach, wat maakt het uit: of ik nu kunstmatig of natuurlijk die vitamientjes binnen krijg, “ wordt vaak opgemerkt. En ergens is dat natuurlijk ook zo, er is geen verschil aangetoond tussen de werking van natuurlijke en kunstmatige vitamines. De farmaceutische beschikbaarheid speelt echter een belangrijke rol (het vrijkomen van de actieve stof, de vitamine, vanuit de tablet of het voedsel). Sommige vitamines komen beter vrij uit een supplement, dan uit voedsel, maar ook een omgekeerd verband is aangetoond. Dit is afhankelijk van de vitamine.
Vitamines behoren echter niet ingezet te worden als vervanging of ter compensatie van een slechte levensstijl. Vitamines zijn begonnen als medicijn tegen bijvoorbeeld de Engelse ziekte (vitamine D tekort met als gevolg onder andere botontkalking). Er is echter een glijdende schaal ontstaan waarin deze medicijnen steeds vaker zijn ingezet ter preventie van allerlei ziektes en uit angst voor vitaminegebrek. Een verschuiving van medische zorg naar zelfzorg zorgde ervoor dat mensen vitamines, de wondermiddelen tegen Engelse ziekte en bijvoorbeeld blindheid, zelf zijn gaan nemen. Daarbij speelt de maatschappelijke verwachting van de ouders ten aanzien van het kind een belangrijke rol. Vitamines worden op de markt gebracht met de boodschap: een essentieel onderdeel van een gezond leven en een gezonde toekomst. Reclames duiken op waarin het belang van supplementen met drogredenen wordt aangeraden. De tendens is ontstaan dat het toevoegen van supplementen aan de voeding van je kind, bijdraagt aan een gezonde ontwikkeling van je kind. Zelfs voor huisdieren werd een advies opgedrongen.
Een verkeerde ontwikkeling, die overigens ook te zien is bij andere medicijnen, zoals aspirine. Veel mensen nemen dagelijks een aspirientje ter preventie van hart-en vaatziekten. De nadelige effecten zoals verhoogde kans op maagklachten, wordt daarbij niet meegenomen. Er is als het ware een pillenmaatschappij ontstaan: niemand heeft er moeite mee een pijnstiller te nemen bij het minste of geringste, of een ander pilletje te nemen tegen een of ander kwaaltje en natuurlijk is het ook geen enkel probleem dagelijks extra vitamientjes bij te slikken ter preventie. Er wordt gesproken van vitaminisering van de maatschappij, waarbij het toenemende vitaminegebruik periodiek gepaard gaat met heftige debatten tussen artsen, de overheid, industrie, consumenten en wetenschappers, met name over de effectiviteit, de veiligheid en regulering van het vitaminegebruik.
Zoals eerder gezegd, zitten er meerdere negatieve gevolgen aan het dagelijks gebruiken van een hoge dosis vitaminen. Uit recente krantenartikelen blijkt dat het slikken van multivitaminepreparaten de kans op prostaatkanker vergroot. Als voorbeeld wordt hier vitamine C uitgewerkt omdat dat het meest geslikt wordt door en mensen en onschuldig wordt ervaren, algemeen wordt geloofd dat je het teveel aan vitamine C wel weer uitplast, wat natuurlijk zo is, maar niet zonder gevolgen! Uit recent onderzoek is namelijk gebleken dat het gebruiken van vitamine C juist kanker kan veroorzaken. Het voorkomen van kanker door regelmatige vitamine C consumptie is tevens niet aangetoond. Bewezen is dat hoge doses vitamine C een biologische verandering in de cellen veroorzaakt, met als het gevolg schade aan het DNA. Ook is vitamine C in staat aan te zetten tot de productie van genotoxines, die mutagene of carcinogenen gevolgen kunnen hebben. Dat wil zeggen dat eventueel kanker kan ontstaan als het lichaam niet genoeg compensatiemechanismen heeft. Een andere bijwerking van vitamine C kan slaan op een verdikking van de slagaderwand, wat als gevolg een hartaanval of een beroerte zou kunnen hebben.
Een hoge dosis vitamine C, bedraagt meer dan 5x de ADH vitamine C per dag, dat neerkomt op 300mg. Onze dagelijkse behoefte zit op 60 mg per dag, bij een normaal gezond dieet krijgen we ca. 160 mg binnen. Vooral spruitjes en kiwi’s zijn zogeheten vitamine C bommen. In een gemiddelde vitamine C tablet zit zo’n 500-1000 mg vitamine C. Een overkill aan vitamine C, een gegeven dat je op de lange termijn letterlijk kunt nemen.
Je kunt je afvragen waarom mensen zo graag vitamines bijslikken. Een antwoord ligt waarschijnlijk in de angst om ziek te worden en om onverantwoordelijk gedrag te compenseren op een relatief makkelijke manier: neem nog maar een pilletje. Het liefst nemen we een hoge dosis, zodat we zeker denken te weten dat we ‘goed’ bezig zijn, een schijnveiligheid wordt gecreerd. Een andere verklaring ligt duidelijk in lifestyl argument: moeders zetten standaard een doosje pillen voor je neus met vitamines (gelezen in de Margriet of gehoord op de televisie) waardoor het gebruik van vitamines opgenomen wordt in het dagelijks programma. Velen zullen zich niet eens afvragen waarom ze het slikken, mamma zegt dat het goed is en dat ik zo gezond blijf.
Wellicht toch slim je eens af te vragen of je die supplementen nu echt nodig hebt: het kost een hoop geld, creëert een schijnveiligheid en kan nadelige gevolgen hebben in een hoge dosis. Uit recent onderzoek is gebleken dat teveel aan vitamines eerder een nadelig dan een positief effect hebben. Zoek de balans op tussen de positieve en negatieve effecten van vitamines. Zolang je een gewoon dieet hebt, is er niks aan de hand en hoef je geen zorgen te maken over de nadelen van vitamines en ook geen supplementen te gebruiken. Overweeg eerst een normaal eetpatroon te ontwikkelen, voor je je waagt aan de vitaminepillen, want algemeen bekend en een van de eerste wetten van de toxicologie: het is de dosis die het effect bepaald. Ofwel zelfs een onschuldige stof, zoals water, kan in een hoge dosis fataal zijn, zoals is gebleken tijdens de ontgroening in Groningen jaren geleden. Overdaad schaadt, iets kan nooit te goed zijn. Positieve effecten worden dan snel omgezet naar negatieve effecten.
Deze keer (woensdag 20 augustus 2008) geheel verzorgd door Ellen.
Op 25 augustus 2008 om 17:41 zei Frank :
“Overdaad schaadt, iets kan nooit te goed zijn”, volgens mij zit daar een tegenstrijdigheidje in :p Verder een interessant betoog
Op 16 juni 2009 om 23:54 zei Anne :
WAT moet ik nu geloven. Dit verhaal of al die andere verhalen waarin staat hoe geweldig vit. c is. Daarin staat dat al die verhalen over dat het n iet goed zou zijn allang weerlegt zijn.
Als leek lees je dingen..zoals hier..en elders en jeweet niet wat je nog moet geloven. Zelfs artsen zeggen verschillende dingen. Dan wordt er gezegd dat iets niet of wel wetenschappelijk is bewezen maar je kunt nooit een rapport ervan lezen. Doe dan ook een link naar zo’n rapport. Ik wordt hier nog niet wijzer van of is dat misschien de bedoeling.
Op 17 juni 2009 om 9:57 zei Marianne :
@Anne:
Als leek lees je dingen en je weet niet wat je moet geloven, maar hetzelfde geldt vaak voor artsen en wetenschappers, veel onderzoeken laten namelijk verschillende of zelfs tegenstrijdige resultaten zien, en bijna nooit zijn de resultaten goed van toepassing op een hele populatie, de interpretatie daarvan is dus vrij ingewikkeld.
Wat betreft de rapporten: die zijn onder andere terug te vinden via http://www.pubmed.org
Dit is een voorbeeld van een nuttig en uitgebreid artikel (eigenlijk een soort samenvatting van heel veel artikelen) dat je dan zou kunnen vinden wat betreft preventief vitamine C gebruik. Deze is 6 jaar oud, maar er staan wel duidelijke, redelijk bruikbare ‘key points’ in.
Over preventief pillen slikken is veel nagedacht, hier is een artikel waarin het enorm effectief lijkt voor hart- en vaatziekten om de gehele bevolking een pil met oa. vitamines, cholesterolverlagers en aspirine te geven.
Met ongeveer dezelfde statistiekmethode is echter tot bijna hetzelfde resultaat te komen door het zogenaamde ‘mediterrane dieet’, rijk aan vis, groente, fruit en knoflook. (Het is wat ironisch geschreven, maar dat maakt het waarschijnlijk juist wat leesbaarder).
De meningen verschillen dus enorm, er is dus ook geen goed antwoord.
(Misschien zijn niet alle artikelen leesbaar en het zoeken naar geschikte artikelen kan vrij lastig zijn als je niet in de materie zit.)
Op 9 februari 2010 om 14:45 zei Wim :
Interessant artikel. Ik mis echter de bronvermeldingen naar de onderzoeken waar de auteur zich op beroept. Kunnen die aub toegevoegd worden?
Bijv het onderzoek waarnaar u verwijst in: ‘Uit recent onderzoek is namelijk gebleken dat het gebruiken van vitamine C juist kanker kan veroorzaken.’