21 september 2008
Het totalitarisme van Ernst Hirsch Ballin
Redelijk duf sla ik anderhalve week terug de DAG open. Ik begrijp dat ik eerst moet verantwoorden waarom ik dit Telegraaf-achtig stuk ‘journalistiek’ lees: ik was licht verbaasd dat deze krant nog bestaat en wilde graag kijken of er misschien verbeteringen zijn doorgevoerd – niet gebeurd. De dufheid wordt niet teniet gedaan door de koetjes en kalfjes, totdat ik een piepklein berichtje tegenkom, het lijkt wel bijna opzettelijk verstopt. “Afstaan DNA na misdaad is ‘burgerplicht’” Dit nieuwsbericht omvat slechts enkele zinnetjes.
Het afstaan van DNA-materiaal voor een grootschalig onderzoek naar de dader van een misdaad is een burgerplicht. Dat zei minister van Justitie Ernst Hirsch Ballin (CDA) gisteren in de Tweede Kamer. Hirsch Ballin en het CDA willen dat het verplicht wordt om mee te werken aan DNA-onderzoek bij een grootschalig onderzoek naar de dader van een zwaar misdrijf, zoals mishandeling of verkrachting.
Om eerlijk te zijn verbaast deze uitspraak van onze Leider Ernst Hirsch Ballin mij geheel niet. Hebben we allemaal onze aluminium hoedjes op? Het past namelijk precies in de trend waar de overheid al jaren mee bezig is: het schenden van de privacy, alles te weten komen over burgers en het beperken van hun vrijheden.
Afstaan DNA
Het grootschalig afstaan van DNA is niet altijd nuttig, het is wel onethisch en onwettelijk. Te vaak wordt de rol van DNA-bewijs in rechtszaken overschat. Er wordt niet genoeg gekeken naar de onzekerheden bij het onderzoek naar DNA-materiaal en dit leidt tot gerechtelijke fouten, zoals in het geval van een man die in 2004 maanden onterecht werd vastgehouden als gevolg van een fout bij het NFI – en dat is echt niet de enige fout geweest. Daarnaast is het onethisch om zoveel mensen te verplichten DNA weg te geven zonder concrete verdenking. In je DNA is voor een significant deel vastgelegd hoe jij bent: veel uiterlijke kenmerken worden er door bepaald, voor sommige ziekten is een gen aan te wijzen dat de kans erop vergroot en het DNA legt verwantschappen bloot, persoonlijke informatie kortom. Deze persoonlijke informatie moet men niet verplichten zomaar weg te geven, daar heeft de overheid niets mee te maken. Bovendien is het onwettig. Artikel 11 van de grondrechten zegt heel duidelijk: “Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op onaantastbaarheid van zijn lichaam.” Daarnaast verdwijnt met verplichte meewerking aan een grootschalig DNA-onderzoek langzaam de redenering dat je onschuldig bent tot het tegendeel bewezen is, terwijl dit juist erg belangrijk is in een beschaafde samenleving.
Verzamellust
Waarom wil de overheid zo graag DNA inzamelen? Misschien is het vanwege de verregaande verzamellust voor persoonsgegevens. Zo getuigt ook de invoering van het biometrisch paspoort, waarvoor nu alleen een digitale pasfoto wordt opgeslagen, maar waar in de toekomst vingerafdrukken (vanaf 28 juni 2009) en een iris-scan aan toegevoegd worden. DNA past natuurlijk mooi in dit rijtje. Maar dit is niet genoeg. De machthebbers willen niet alleen weten hoe je biologische identiteit in elkaar steekt, ook wat je doet en waar je heen gaat.
Bewaarplicht
Op dit moment heeft de Tweede Kamer ingestemd met het invoeren van de bewaarplicht verkeersgegevens. Zodra deze wetgeving van kracht wordt, wordt al het internet- en telefoonverkeer opgeslagen. Zo kan worden bekeken welke websites worden bezocht, naar wie e-mail wordt verstuurd en wat daar in staat, zelfs dat je fan bent van werkschuwtuig! De Europese Unie schrijft een bewaartermijn van 6 maanden voor, maar Hirsch Ballin vraagt om 18 maanden. Het huidige voorstel geeft Ballin gedeeltelijk zijn zin en houdt een termijn van 12 maanden aan – nog altijd 12 teveel. Het lijkt er bovendien op dat er met deze gegevens niet zorgvuldig omgegaan wordt, zo wordt er al gepland om de VS inzicht te geven in het verkeer.
OV-chipkaart
Er zijn ook nog mensen die buiten komen, hoe worden deze dan in de gaten gehouden? Simpel, er wordt een betaalmiddel ingevoerd voor het openbaar vervoer, dat alle gegevens over je reizen opslaat. Er wordt een smoesje over optimalisering van de dienstverlening bedacht en het is gerechtvaardigd – een erg doorzichtig excuus, nu de NS beweert dat het technisch niet mogelijk is te zien of je op een dag een heen- en terugreis maakt en daarom het retourtje afschaft. Straks kan worden opgevraagd op welke dag en welk tijdstip ik welke treinreis, busreis, et cetera heb gemaakt. Auto? Over een aantal jaren wordt rekeningrijden ingevoerd, reisgegevens worden opgeslagen. En dan zal ik nu nog maar zwijgen over videocamera’s op straat.
Veiligheid
Er wordt zoveel informatie over ons verzameld, dat dit vraagt om een gestructureerde opslag, een database. Nee, beter, een digitale database. Zo kan een ambtenaar efficiënt, goedkoop (lang leve het kapitalisme) en snel gegevens tevoorschijn toveren. Maar als men zoveel gegevens van mij bij de hand heeft, waarom moet ik dan bij iedere overheidsinstantie keer op keer mijn gegevens (zoals geboortedatum en adres) opgeven? Het lijkt mij duidelijk dat het verzamelen van zoveel gegevens helemaal niet als doel heeft de dienstverlening te verbeteren (dat betekent immers minder ambtenaren). Daarnaast: “overheid” en “digitaal” in één zin doet mij vooral denken aan het verliezen van usb-sticks. De manier waarop bij de overheid wordt omgegaan met digitale informatie is beschamend slordig. Er is niets eenvoudiger dan de data op een usb-stick niet openbaren. Versleutel het, raak de stick gewoon niet kwijt. Toch gaat het keer op keer fout, het aantal keren dat gevoelige informatie door de overheid wordt gelekt is niet meer te tellen. Hoe moet dat als straks vele mensen toegang hebben tot zo’n uitgebreide database met gegevens? Dat gaat fout.
Tot dusver kan ik me heel goed voorstellen dat je denkt “so what?”. Het kan zijn dat je gewoon niet het inzicht bezit om in te zien dat deze maatregelen gevaar opleveren of je je verschuilt achter het argument “Ik heb toch niets te verbergen”. Op zich hebben deze maatregelen ook geen direct gevaar. Maar als zoveel gegevens in verkeerde handen vallen, is het een te machtig middel. Zo werd de jodenvervolging tijdens de bezetting van Nederland gedreven door een geraffineerde informatie-verzameling en -opslag. Zonder de gegevens die werden vastgelegd kon de geoliede machine van holocaust niet draaien, het is dus maar goed dat de gemeente Amsterdam al in de jaren dertig begonnen was met het aanleggen van een uitgebreide gegevensbank. Maar we leven toch in een vrij land? Zet je aluminium hoedje even recht.
Vrijheid
De vrijheid van burgers is niet meer zo vanzelfsprekend als veel mensen denken. Je kan niet meer zomaar als vrij mens over straat lopen, het is immers verplicht een legitimatiebewijs te kunnen tonen: identificatieplicht. Je bent pas mens als je te allen tijde kunt aantonen dat de overheid jou ook echt heeft opgenomen in hun bureaucratische molen. De enige andere keer dat Nederland zo’n plicht kende was in de Tweede Wereldoorlog. En wie denkt dat grondrecht 7.1 (“Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.”) nog wordt nageleefd, zal zich ook moeten bedenken. Zo getuigt het vastzetten van twee Telegraaf-journalisten in 2006, omdat ze hun bron niet vrij wilden geven. Niet dat ik tegen het vastzetten van Telegraaf-journalisten ben, maar deze actie gaat echt regelrecht tegen de grondrechten in. Oud-minister Remkes deelde mee dat journalisten best afgeluisterd mogen worden. Denk hierbij ook aan het voorval waarbij een scheikunde-docent voor zijn leven lang als potentieel gevaar geregistreerd staat bij de AIVD, omdat hij – met als doel het voorbereiden van een examen-opgave – op internet gezocht had naar de term ‘zwaar water’ (dat gebruikt kan worden als moderator in een kernsplijtingsreactor). Het schenden van de grondrechten werd in 2008 nog eens dunnetjes overgedaan met het oppakken van cartoonist Gregorius Nekschot.
Zoals je ziet wordt er steeds meer informatie over burgers verzameld. Deze informatie kan goed van pas komen bij het inperken van onze vrijheden en dat zal ook zeker gebeuren. Wees dus kritisch als er een privacy-schendende maatregel wordt ingevoerd onder het mom van terrorisme-bestrijding en bedenk je of het het waard is. Komt ook allen naar de volksopstand van 11 oktober!
Bijlage: A4-formaat poster “Ernst Hirsch Ballin is watching you” (PDF formaat)
Deze keer (zondag 21 september 2008) geheel verzorgd door Mathijs.
Op 21 september 2008 om 17:53 zei Bootvis :
Kan het helaas alleen maar met je eens zijn.
Hoewel de OV-chipkaart mits goed uitgevoerd wel potentie heeft. Het hele idee zou natuurlijk beter uitgevoerd zijn met een soort credits op de kaart die bij uitstappen worden afgeschreven. Die methode heeft natuurlijk geen andere ‘voordelen’.
*hides in alumininumfolie*
Op 22 september 2008 om 20:32 zei sanne :
De Jodenregistratie was niet zo gerafineerd hoor mathijs en al erg afdoende.Verder vind ik het bewhoorlijk paranoia allemaal.
Met enige wijsheid vidn ik het ook beslist voordelen hebben.
Op 23 september 2008 om 10:58 zei Frank :
Helemaal mee eens. Ik snap ook niet wat nu – als je alle privacybeperkende overheidsvoordelen weg laat, en als je er vanuit gaat dat een goede implementatie mogelijk is – precies het voordeel van de OV-chipkaart is voor de burger. Het wordt alleen maar weer duurder en duurder. Waarom moet alles toch maar digitaal worden? De strippenkaart en het papieren treinkaartje voldoen beiden prima en zijn een stuk storingsongevoeliger dan wéér een digitaal systeem, met wéér een pasje.
@sanne: jij levert ook graag zonder enig morren al je privacy in onder het mom van ‘ik heb toch niets te verbergen‘? En jij zou moeten snappen dat mensen die columns schrijven de hyperbolische vergelijking niet schuwen. Natuurlijk is dit niet zo erg als de Jodenvervolging, maar wat Mathijs denk ik wil aangeven is dat dit wel een gevaarlijke stap is. Deze stappen maken mogelijke nieuwe vervolgingen van bevolkingsgroepen in de toekomst wel heel erg gemakkelijk. Veel gemakkelijker en efficiënter dan in WO2.
Op 23 september 2008 om 17:20 zei Mathijs :
@sanne: voor die tijd werd dat toch allemaal netjes gedaan. Er werd in de jaren dertig al begonnen met het registreren van wie er joods was (vooral omdat het zo mogelijk was te controleren of er geen joden een bedrijf begonnen: het was in de jaren dertig in NL verboden als jood een zaak te starten). In de loop van de bezetting werd je verplicht je als jood aan te geven en later natuurlijk de ster te dragen op je kleding.
Nu is dat misschien wat overtrokken voor deze discussie (ik denk dat we het in Nederland nog niet heel slecht hebben wat betreft vrijheid), maar ik ben een optimistisch mens en ging er van uit dat mensen leren van het verleden. Helaas, maar als ik alles zo op een rijtje zet, dan ben ik toch bang dat dat niet zo is. Natuurlijk heb je er in het dagelijks leven (nog) geen last van, dus is het de makkelijkste weg om naief te zijn -net zoals de meeste nederlanders destijds totaal geen probleem zagen met het deporteren van de joden naar ‘werkkampen’, je had er toch geen last van?
Verder zie ik in de maartregelen die ik opsom in mijn bloemlezing niet veel voordelen. De OV-chipkaart is duidelijk nutteloos, er is echt _niets_ mis met de huidige situatie zoals Frank ook al verwoordt. Het idee achter rekeningrijden is om mensen die veel rijden zwaarder te belasten, dit kan gemakkelijk gedaan worden door een extra accijns op de brandstof (die overigens al grotendeels uit accijns bestaat). De bewaarplicht zal ook geen terroristen aan het licht brengen, mocht je echt gevoelige informatie uitwisselen zal je dat versleuteld doen of gewoon niet via internet, terroristen zijn niet achterlijk.
Afstaan van DNA en vingerafdrukken vind ik overtrokken. Ik heb er niet veel verstand van, maar ik denk dat de misdaad in Nederland al zeer laag is vergeleken met afgelopen decennia. Het kleine beetje dat je die reduceert door je complete identiteit op te geven is het gewoon niet waard. Net zoals je auto-rijden niet gaat verbieden om het aantal verkeersdoden te reduceren.
Ik vind het dus zorgwekkend dat een intelligent persoon als jij – er vanuit gaande dat het niveau van het gymnasium in een jaar tijd niet enorm gekelderd zal zijn, kan ik toch wel zeggen dat je dat bent – het allemaal wat paranoia vindt.
Op 23 september 2008 om 17:41 zei Sebas :
De sprong van gegevens verzamelen naar het onderdrukken van bepaalde bevolkingsgroepen is ook ietwat overtrokken. De hele bende vergelijken met de situatie in de Tweede Wereldoorlog staat natuurlijk heel indrukwekkend, want dat gebeurt niet zo vaak, maar het ging in de Tweede Wereldoorlog dus om de administratie van specifiek bevolkingsgroepen.
Hier is meer sprake van een algemene informatieverzameling, niet discriminerend tussen huidskleur, geloof e.d. En dat laat nog niet specifiek iets zien met betrekking tot de onderdrukking van bevolkingsgroepen. De vergelijking met het gegeven dat mensen toen hun schouders ophaalden over de jodendeportatie is dan ook een vergelijking die er in dit geval niet toe doet. Beter is het om in zo’n geval te zoeken naar voorbeelden uit de afgelopen zestig jaar met betrekking tot privacywetgeving. De koppeling met onderdrukking is dan misschien ook meer een uiting van de psycho-emotionele gemoedstoestand van de schrijver.
Verder ben ik er qua mening nog niet echt uit. Dit dus even ter zijde allemaal, als je dit tldr vindt, ook goed.
Op 23 september 2008 om 17:49 zei Mathijs :
@Sebas: Met andere woorden: het is voor een eventueel toekomstig misbruiker van de gegevens nog totaal vrij welke groep hij gaat kiezen.
Verder heb ik geen oorlogstrauma, als je dat bedoelt met mijn psycho-emotionele toestand. :>
Op 16 januari 2009 om 16:51 zei Mathijs :
http://www.nu.nl/algemeen/1899355/vingerafdruk-in-paspoort-wordt-verplicht.html
Gefeliciteerd, niet alleen Nederland, maar ook de Europese Unie is bezig zich tot een totalitaire politiestaat om te vormen. Dat wordt dus voorbereiden op een leven zonder paspoort.
Op 9 februari 2009 om 22:24 zei Mathijs :
http://www.vrijbit.nl/dossier/dossier-energiemeter
Morgen (10 februari) stemt de Eerste kamer over het voorstel om de ‘slimme energiemeter’ te verplichten. Hoewel het te bizar is dat zoiets ingevoerd zal gaan worden, is de kans dat het voorstel verworpen zal worden erg klein.
Op 9 februari 2009 om 22:41 zei Frank :
@Mathijs: Dat zal er wel probleemloos doorheen komen. Stukje bij beetje verliezen we steeds meer privacy en worden we steeds meer en op steeds meer gebieden vrijwel continu in de gaten gehouden. En niemand die het wat kant schelen, waarschijnlijk niet eens als het te laat is.
Op 9 februari 2009 om 23:02 zei Mathijs :
@Frank: dan is het ‘ich habe es nicht gewusst’.
Op 10 februari 2009 om 8:58 zei Joen :
@Mathijs: Ik begin zo langzamerhand plannen te vermoeden, van een of ander doel met al die persoonsgegevens. Het motief van burgerveiligheid geldt al lang niet meer, daarvoor gaan de ingevoerde regelingen te ver.
Ik denk overigens dat het wachten is tot een ambtenaar zijn usb-stick in de metro laat liggen. Dan zullen mensen zich verbazen welke gegevens op straat liggen. Zal wel niet zo lang meer duren.
Op 10 februari 2009 om 9:10 zei Mathijs :
@Joen: ik denk dat ik je moet teleurstellen. In het verleden zijn er al erg veel usb sticks verloren en niemand die zich erover verbaast. Hieronder de artikelen die ik binnen 1 minuut kon vinden (niet alleen Nederlandse gegevens):
http://tweakers.net/nieuws/50225/defensie-verliest-vier-usb-sticks-met-geheime-informatie.html
http://tweakers.net/nieuws/55586/britten-onderzoeken-verlies-usb-stick-met-militaire-geheimen.html
http://tweakers.net/nieuws/55889/personeelsdossiers-van-britse-luchtmachtbasis-gestolen.html
http://tweakers.net/nieuws/55274/britse-overheid-raakt-persoonsgegevens-gedetineerden-kwijt.html
http://tweakers.net/nieuws/56645/criminelen-dreigen-gegevens-uit-miljoenen-patientendossiers-te-openbaren.html
http://tweakers.net/nieuws/55538/schijf-met-vertrouwelijke-persoonsgegevens-zoek-in-groot-brittannie.html
http://tweakers.net/nieuws/55173/britse-justitie-verliest-tienduizenden-persoonsgegevens.html
http://tweakers.net/nieuws/54627/britse-ministerie-van-defensie-is-658-laptops-kwijt.html
http://tweakers.net/nieuws/51416/opnieuw-persoonsgegevens-inwoners-groot-brittannie-op-straat.html
Op 10 februari 2009 om 10:21 zei Joen :
@Mathijs: Hmmm, puntje. Al zijn dit wel vooral Britten die dingen verliezen, en daar was volgens mij wel veel ophef over.
Maarja, je hebt gelijk hoor, het is naief om te denken dat de Nederlandse bevolking het ook maar iets kan schelen dat de oveheid binnenkort alle gegevens van iedereen binnen handbereik heeft. Toch maar emigreren dan…
Op 20 februari 2009 om 22:33 zei Mathijs :
Zo, even het dagelijks rondje privacy-beperkende-maatregelen-verzamelen:
http://tweakers.net/nieuws/58578/wetsvoorstel-vs-verplicht-wifi-aanbieders-twee-jaar-logs-te-bewaren.html
http://tweakers.net/nieuws/58567/tweede-kamer-stemt-in-met-invoering-epd.html
Op 21 februari 2009 om 20:22 zei Mathijs :
http://www.nu.nl/internet/1921285/eurojust-onderzoekt-aftappen-skype.html
Op 21 februari 2009 om 20:42 zei Joen :
@Mathijs: Oh dear. Wanneer leren ze nou dat je niet eindeloos de privacy van mensen kunt blijven beperken ten koste van zogenaamde staatsveiligheid. Er zullen altijd manieren zijn voor criminelen om duistere zaakjes te bedrijven, je kunt veel beter je energie steken in zorgen dat zo min mogelijk mensen verleid worden crimineel gedrag te vertonen.
Op 11 maart 2009 om 17:10 zei Mathijs :
http://www.nu.nl/algemeen/1930820/homoseksualiteit-niet-in-passagiersgegevens.html
Het valt me mee dat geaardheid niet wordt vastgelegd. Dat is mooi. De rest van het plan van de passagiersgegevensvastlegging is natuurlijk wel bizar.
Op 13 maart 2009 om 18:01 zei Mathijs :
http://www.nu.nl/algemeen/1932276/steun-voor-dna-onderzoek-tegen-misdaad.html
Ernst Hirsch Ballin is weer op dreef.
Op 12 mei 2009 om 21:05 zei Joen :
Lollig, de medici zelf hebben niet echt vertrouwen in dat EPD.
http://www.nu.nl/internet/1963016/artsen-wantrouwen-elektronisch-patientendossier.html
Op 12 mei 2009 om 21:16 zei Frank :
@Joen: Is dat zo raar? Alsof de medici die ellende bedacht en doorgedramd hebben…