25 maart 2009
God als wetenschap
Wanneer nabij het Amerikaanse stadje Springfield een skelet wordt gevonden van een oermens met vleugels in plaats van armen, weten de inwoners het zeker: engelen bestaan écht, of hebben dat althans ooit gedaan. Een meisje dat vraagtekens stelt bij deze nogal buitenissige conclusie, wordt weggehoond. Ze schakelt daarom de plaatselijke rechtbank in, en die concludeert: religie dient immer 500 meter uit de buurt van wetenschap te blijven.
Het is een ideaalbeeld dat hier in The Simpsons – want daaruit is bovenstaande verhaaltje afkomstig – wordt geschetst: religie en wetenschap moeten bij elkaar vandaan blijven. Was het maar zo simpel…
NOMA
In de bewuste aflevering (Lisa the Skeptic, seizoen 9) speelt wijlen Stephen Jay Gould een bijrol, de evolutiebioloog die de term Non Overlapping Magisteria (NOMA) in het leven riep. Hiermee bedoelde hij dat wetenschap en religie twee compleet verschillende gebieden van de menselijke ervaring aanspreken, namelijk de feitelijke (wetenschap) en zingevende of morele (religie). Elk domein (of: magisterium) heeft zijn eigen gereedschappen voor discussie en oplossingen, die niet gebruikt kunnen worden voor het andere. Met andere woorden: de twee magesteria overlappen elkaar niet.
Maar nu de praktijk: na de beruchte anti-evolutiefolder van Creatie.info, pleitte de organisatie uit Urk vorige week voor een verplichte invoering van de scheppingsleer in de biologieles op alle scholen – een geloof wordt verkocht als wetenschap. Of: de paus beweerde een aantal dagen terug dat het gebruik van condooms de aids-epidemie verergert. Wederom respecteert een gelovige – of eigenlijk dogmatische theologie – de grenzen van het religieuze domein niet en doet in feite een wetenschappelijke uitspraak.
Op zich zijn dergelijke flirts met de wetenschap prima te verklaren. God als concept, als abstracte bewaker van de moraal en betekenis, is namelijk niet zo bevredigend als een god die bestaat in de fysieke realiteit. En dus gebruiken gelovigen vaak wetenschappelijke terminologie om het object van hun geloof tastbaar te maken.
Ook andere religieuze claims, zoals het bestaan van wonderen, de historiciteit van de Schrift en de effectiviteit van bidden reiken voorbij de grenzen van het religieuze domein: ze hebben betrekking op de natuurlijke wereld.
Meetbare god
Maar dan ontstaat voor gelovigen het volgende probleem: wanneer een religieuze claim pretendeert wetenschappelijk te zijn, dient deze ook als zodanig behandeld te worden. Dit betekent dat hij meetbaar moet zijn, falsificeerbaar en dat er geen beroep mag worden gedaan op zaken als ‘openbaring’ en onzichtbare, bovennatuurlijke krachten. En ja, dan vallen deze claims al snel door de mand, want dat is niet mogelijk.
Gelovigen blijven leentje-buur spelen bij het wetenschappelijke domein, zonder de regels die daar gelden in acht te nemen. Ze gebruiken wetenschap om te proberen hun god en zijn schepping te verklaren, maar verfoeien dezelfde wetenschappelijke methode als deze tot andere resultaten komt. Ze moeten ook wel, want in het felle licht van de wetenschap smelt het falsifieerbare god-concept als maartse natte sneeuw voor de zon.
Overigens bleek de ‘engel’ die bij Springfield werd gevonden een marketingtruc van slimme ondernemers om de opening van een nieuw winkelcentrum onder de aandacht te brengen. Op het moment dat de wijze rechter zijn uitspraak deed, was er niemand aanwezig om zijn advies ter harte te nemen – iedereen was druk met misschien wel de grootste zonde van de moderne mens: blind consumeren. Maar dat is weer een heel ander verhaal…
Deze keer (woensdag 25 maart 2009) geheel verzorgd door Ruben.
Op 25 maart 2009 om 15:07 zei Henk E :
Als de paus zegt: “condooms verergeren de wereldwijde aids-epidemie”, en hij weet zelf niet hoe die te gebruiken, want zeg nou zelf: Ze dienen er voor niet om deze zelf over je oren te trekken, dan moet gevreest worden dat: eenmaal tijdens zo´n pauselijke/bischoppelijke orgie – zeker bij wisseling van partner/bisschop – niet vergeten moet worden ook regelmatig het condoom te vervangen. Nou ja, en hij kan dat weten.
Blijft, dat zo´n paus (mits zo´n dergelijke interne mededeling) zich niet heeft te bemoeien met het sexleven van mensen, zelfs al zijn ze van zijn geloof of kerk.
De bemoeienis met de gezondheid (W e t e n s c h a p), en zelfs het leven, en tevens sociale leven (gezin) kun je niet met moreel (weet hij uberhaupt waar ie het over heeft?) niet aan zo´n kerkelijk leider overlaten. Hier dienen de adviezen van medische wetenschappers te worden gevolgd, ten einde: enerzijds zo snel mogelijk een eind te krijgen aan de verspreiding, en anderzijds de meeste mensen zich zo optimaal als maar mogelijk is zich tegen die ziekte te beschermen.
De paus heeft op dit (medische wetenschappelijke) terrein dus helemaal niets te zoeken !! Dat hij de ten strijde trekt tegen het morele verval in de geneesmiddelenindustrie. *D a t* is zijn terrein …
Op 26 maart 2009 om 20:27 zei Frank :
Ach, op zich vind ik wel dat geestelijken best uitspraken op het gebied van wetenschap mogen doen, zoals dat omgekeerd ook mag.
Het gevaar zit er alleen in dat eerstgenoemden, in tegenstelling tot wetenschappers, hun visie bijna altijd als enige waarheid verkondigen. Wat zij zeggen is de waarheid, de rest is onwaar en onzin. Nuances en veranderingen zijn een zeldzaamheid.
Maar leuk artikel, en de betreffende Simpsons aflevering is trouwens ook zeker de moeite waard.
Op 29 maart 2009 om 11:13 zei Marianne :
Zoiets hoorde ik laatst, het hoort niet op een wetenschappelijke opleiding.
:’(