30 september 2009
Centraal Puzzel Bureau
Het Centraal Plan Bureau was heel lang heel heilig, maar sinds de huidige economische crisis, waarin geen cijfer houvast kon bieden, zaagt toenemende kritiek aan de poten van het onderzoeksinstituut. Desalniettemin is het Nederlands economisch beleid grotendeels op CPB-ramingen gebaseerd. Premier Balkenende noemde de CPB-voorspelling van het begrotingstekort een uitgangspunt voor het bezuinigingspakket vanaf 2011.
Het CPB stelt zich daarbij ontluisterend op: “Economie voorspellen is net zoiets als het weer voorspellen”, aldus Opperrekenmeester Coen Teulings in een interview met Vrij Nederland op 4 april, “we hebben enig idee, maar niet meer dan dat”. Het interview vond plaats nadat de aanvankelijk voorspelde Nederlandse economische krimp in 2009 van 0,75%, er een van 3,5% bleek te zijn, welke op zijn beurt door het IMF nog eens werd opgeschroefd tot 4,8%. Dat zijn verschillen die in geldwaarde in de negen nullen lopen.
In februari besloot het CBP een onderzoek naar zichzelf te doen en deed naar aanleiding van het rapport een persbericht de deur uit. In de Macro Economische Verkenning, de raming die het Centraal Planbureau (CPB) jaarlijks op Prinsjesdag presenteert, heeft het CPB gedurende de jaren 1971-2007 de economische groei gemiddeld juist voorspeld. Absoluut genomen, wijken de CPB-ramingen gemiddeld ruim 1%-punt af van de gerealiseerde groei. Een versnelling of vertraging van de economische groei werd in 60% van de ramingen juist voorspeld.
“Je kunt beter een munt opgooien”, aldus Henk Jan van Alphen naar aanleiding van dit onderzoek. De adviseur bij voorspellingsbureau Futureconsult schreef een commentaar op het CPB in het NRC Handelsblad. Hij concludeerde het volgende: “Het CPB zat er de afgelopen dertig jaar vrijwel altijd naast. Van de 37 voorspellingen waren er slechts 3 correct. 22 keer voorspelde het CPB de groei te laag en veertien keer te hoog. Vooral bij omslagen in de conjunctuur laat het CPB het afweten. Zo voorspelde het CPB zeven keer een toename van de groei, terwijl deze in werkelijkheid afnam. Omgekeerd voorspelde het CPB vier keer een afname van de groei, terwijl deze juist toenam. Juist wanneer voorspellingen het hardst nodig zijn, zit het CPB ernaast. Bijvoorbeeld in tijden van crisis.”
In hoeverre zijn deze fouten aan het CPB te wijten? Het CPB-onderzoek concludeert dat de voorspelfouten veroorzaakt worden door onzekerheid in aannames en onvoorziene gebeurtenissen. Gebeurtenissen als natuurrampen en terroristische aanslagen, zo stellen de onderzoekers, zijn niet te voorspellen, maar hebben wel een grote invloed op de internationale en nationale economische ontwikkeling.
Toch kan het CPB hiermee niet helemaal vrijgepleit worden, zo stelt Van Alphen. “Het CPB voorspelt zonder betrouwbaarheidsinterval. Daarmee suggereert het een nauwkeurigheid die het niet kan waarmaken.”
Volgens Teulings in Vrij Nederland dient die presentatievorm juist de duidelijkheid: “Een getalletje is een manier om je een beeld te vormen van hoe erg het is. Maar wij zijn de eersten om te zeggen: wees je bewust van de relativiteit van de getallen. Wij kunnen een beetje de richting aangeven, maar niet helemaal.”
Maar ook Teulings moet toegeven dat er nog ruimte is voor verbetering. “Onder Gerrit Zalm is het CPB begonnen met het maken van scenario’s. Die traditie is sterk op de achtergrond geraakt. Door scenario’s te presenteren wordt vermeden dat politici hun beleid op schijnzekerheid baseren. (…) Achteraf gezien hebben we het effect van de bankencrisis onderschat. Die sector speelt nu eigenlijk geen rol in macro-economische modellen. Wij economen dachten dat het niet zo belangrijk was. Bovendien is het technisch moeilijk om er rekening mee te houden, vandaar dat we dachten: laat maar weg. Nu begrijpen we dat de bankensector cruciaal is voor de hele economie. Dus in onze toekomstige modellen proberen we de bankensector op te nemen. Ook moeten we proberen te voorzien of we in een speculatieve bubbel terechtkomen. Hoe moeilijk dat ook is.”
In het onderzoek naar het CPB wordt geadviseerd een betere inschatting van buitenlandse ontwikkelingen te maken ten bate van de trefzekerheid van de ramingen. Het verbeteren van de gebruikte raminginstrumenten, biedt volgens de onderzoekers slechts in beperkte mate soelaas.
Van Alphen heeft ook nog een suggestie aan het adres van het CPB: “Bied, zoals bankiers ook hun fouten hebben opgebiecht, ruimhartig excuses aan voor verkeerde voorspellingen uit het verleden en de verkeerde beleidskeuzen die dat heeft opgeleverd. Markeer daarmee dat het CPB een nieuwe koers inslaat waarbij het alleen uitspraken doet als het zeker is van zijn voorspellingen en anders de onzekerheid bij de politiek laat.”
Of we met dat advies het CPB niet meteen geheel kunnen opdoeken, laten we maar even in het midden.
Deze keer (woensdag 30 september 2009) geheel verzorgd door Lise.
Op 30 september 2009 om 12:15 zei John :
Het opheffen van het CPB en de discussie die nu ontstaat is kenmerkend voor het huidige politieke en maatschappelijke klimaat. Steeds vaker wordt er op de man gespeeld of worden halve paniekmaatregelen voorgesteld als alles niet compleet loopt zoals men verwacht had.
Politici moeten het lef tonen om beslissingen te nemen zonder zich te verschuilen achter een CPB / SER / etc. Helaas bestaat deze politieke durf niet meer en daarom blijft het voorlopig bij zwartepieten en zwalken. Omdat daarnaast ook (uit de huidige coalitie) enkel de ChristenUnie misschien nog zit te wachten op nieuwe verkiezingen zullen we hier voorlopig ook nog wel last van houden.
Volgende week het voorstel om de SER maar te ontmantelen?
Op 30 september 2009 om 16:31 zei Joen :
Ik verbaas me er al tijden over dat er in de media altijd met cijfers wordt gesmeten zonder indicatie van betrouwbaarheid. In de wetenschap kom je er absoluut niet mee weg. Je dient ALTIJD resultaten te voorzien van een betrouwbaarheidsgraad (met betrouwbaarheidsintervallen, standaardafwijkingen et cetera). Misschien bekt het dan wat minder lekker in een persbericht, maar het voorkomt wel misvattingen. De economie laat zich niet goed voorspellen, dat zal elke econoom toe moeten geven, maar dan moet je ook niet doen alsof. Je kunt het CPB niet kwalijk nemen dat ze er naast zitten, ze moeten alleen duidelijker zijn.
Op 30 september 2009 om 18:26 zei Bootvis :
Toevallig gisteren een presentatie van Coen Teulings mee mogen maken en hij is zeer goed op de hoogte van de moeilijkheden die de economie voorspellen met zich meedraagt. Hij pretendeert dus zeker niet dat zijn puntschatters er bovenop zullen zitten.
En wie is die van Alphen?
Op 30 september 2009 om 20:30 zei Frank :
Niet je beste stukje Lise. Die van Alphen, net z’n MSc op zak en derderangs consultant bij een onbekend bedrijfje, heeft lekker praten. Als Coen Teulings zelf zegt dat wat het CPB doet een beetje te vergelijken valt met wat de weerprofeten van het KNMI en dergelijke doen, dan moet de rest van de wereld het niet opeens als meer gaan zien.
Sorry, een beetje offtopic nu. @Joen: een groot deel van de media is alleen maar uit op spectaculaire koppen en lezers/adverteerders trekken. Men scant de wetenschappelijke literatuur, zonder enig besef van oorzaak/gevolg/correlatie/verband et cetera en alle andere factoren (zoals sociaal economisch) buiten beschouwing latend, verdraait de feiten en maakt er een spectaculaire kop bij. Ik heb vorig jaar eens een samenvattinkje gemaakt van dergelijke artikels (vnl mbt kanker). Ohja, en het gaat als warme broodjes over de toonbank. Eigenlijk zouden al die media gewoon mensen uit bepaalde vakgebieden in huis moeten hebben om dergelijk berichtgeving te checken/op zich te nemen.
Op 30 september 2009 om 20:44 zei Lise :
Frank, ik geef Teulings uitgebreid het woord. Daarentegen vind ik wel dat hij niet slechts in een eenmalig interview nadat al zijn ramingen onzin bleken zich moet verschuilen achter dit soort uitspraken, maar dat hij inderdaad consequenter de onbetrouwbaarheid van zijn voorspellingen naar voren mag brengen. Wat mij betreft draagt hij daar verantwoordelijkheid voor.
Op 30 september 2009 om 20:57 zei Bootvis :
Als je niet weet dat die voorspellingen niet 100% betrouwbaar zijn hoor je niet in de buurt te komen van meer dan 1000 euro.
Op 30 september 2009 om 21:00 zei Lise :
Tja, misschien moet je dat maar eens tegen het kabinet zeggen dan. Helaas is de realiteit anders
Op 30 september 2009 om 21:10 zei Frank :
@Bootvis: Dat ben ik wel met Lise eens. Hele beleidsplannen worden er gemaakt op basis van rapporten van het CPB, klakkeloos copypaste werk. Maar of de verantwoordelijkheid daarvan zo erg bij het CPB ligt… Je wilt ook niet de poten onder je instelling vandaan zagen en je mag aannemen dat regeringen wel weten over onbetrouwbaarheden. Voor de gemiddelde burger doet het er niet zo toe.
Op 30 september 2009 om 21:14 zei Bootvis :
@Frank: Dan zijn we het toch eens? Het CPB doet z’n best maar kent z’n beperkingen. Oi polloi gaat er mee aan de haal maar degene die er toe doen weten (hopelijk) beter.