22 oktober 2008
Bescherm je DNA!
Een geneesmiddel doet iets anders dan de naam doet vermoeden, het geneest namelijk niet, maar het bestrijdt symptomen van een ziekte, alleen antibiotica genezen daadwerkelijk. Toch zijn we hard bezig medicijnen wat meer te laten doen wat ze beloven en dat gaat steeds preciezer. Over 5 tot 10 jaar ga je naar de huisarts voor een DNA-test en wordt aan de hand daarvan bepaald wat voor medicijnen het beste bij jou aanslaan. Daarnaast wordt genetisch veel onderzoek gedaan naar bepaalde ziektes, zodat geneesmiddelen steeds vroeger in het ziekteproces kunnen ingrijpen en wellicht een ziekte kunnen voorkomen, of zelfs kundig genezen. Maar de vraag is nu natuurlijk: hoe wenselijk is het om ons DNA maar op straat te gooien en hebben we er daadwerkelijk zoveel voordeel van?
Het idee is om het DNA van iemand te scannen en aan de hand daarvan voorspellingen te doen over de te krijgen ziektes of afwijkingen. Dat kan al heel vroeg, prenataal of natuurlijk op elk ander gewenst tijdstip. Met behulp van het genenpaspoort worden vervolgens medicijnen voorgeschreven die de patiënt op het lijf geschreven zijn, letterlijk dus. Het is nu zo dat het voorschrijfgedrag van de arts vrij willekeurig is. Het farmaceutisch kompas geeft een eerste keus geneesmiddel dat de arts in geval van ziekte voor kan schrijven. Er is een aanzienlijke kans dat het voorgeschreven medicijn niet aanslaat bij de patiënt of zelfs voor vervelende bijwerkingen zorgt.
Over 5 tot 10 jaar kunnen ziektes of het risico op een bepaalde ziekte eerder opgespoord worden aan de hand van ons genenpaspoort. Ons DNA kan ons ook vertellen welke medicijnen het beste zullen werken, ons DNA stelt de farmaceutische industrie in staat tot het ontwikkelen van medicijnen die steeds vroeger ingezet worden bij het voorkomen van ziektes.
Dat zou betekenen dat ziektes eerder voorkomen kunnen worden, echter gaat daar een levenslange preventieve medicatie als je bijvoorbeeld risicogenen op diabetes hebt, aan te pas. Daarentegen geen geëxperimenteer meer van je huisarts ‘ probeer dit maar en als het niet werkt, kom je maar terug.’ Maar hoe wenselijk is deze ontwikkeling? Als je bijvoorbeeld op je twintigste al weet dat je op je vijftigste borstkanker kunt krijgen, kun je de rest van je leven aan de medicijnen. Het hebben van bepaalde genen verhoogt weliswaar het risico op een ziekte, het staat echter niet voor 100% vast dat je daadwerkelijk de ziekte ontwikkelt. Maargoed,dat risico wil waarschijnlijk niemand nemen en dus gaan we vrolijk profylactisch aan de pillen en wordt je leven door medicijnen en je potentiële ziekte beheerst. Mijns inziens gaat het voorkomen van een ziekte niet per se gepaard met een verhoogde levenskwaliteit. Medicijnen hebben immers ook bijwerkingen om over de schadelijke lange termijn effecten maar niet te spreken. Het idee van levenslang medicijnen slikken en vervolgens de ene potentiële ziekte inruilen voor een andere, vind ik toch maar een matig idee.
Om nog maar te zwijgen over het gevaar dat op de loer ligt als je genenpaspoort bij instellingen terecht komt, die je liever niet had verteld dat je over 5 jaar wellicht in een rolstoel zit of alzheimer ontwikkelt. Verzekeringsmaatschappijen of toekomstige werkgevers zijn bijzonder blij met dit soort informatie. Het is de reinste privacy schending, alles valt af te lezen uit je DNA, maar hoe dat verder geïnterpreteerd gaat worden is het gevaarlijkste.
Het zou bijvoorbeeld zo maar kunnen dat je een gen bij je draagt wat oververtegenwoordigd is in zware criminelen. Wellicht is dat voor politie genoeg om je te vervolgen of vast te zetten, het DNA liegt immers niet over jouw potentieel criminele eigenschappen!
Je DNA is de meest kwetsbare informatie die instellingen van je kunnen hebben. Het vertelt van alles over hoe je gezond je nu bent en je later waarschijnlijk nog zult zijn. Je hoopt maar dat er vertrouwelijke met deze informatie wordt omgegaan en dat je geen reclame op maat krijgt toegestuurd door farmaceutische bedrijven die je nu alvast aan de pillen willen helpen, dat je nog verzekerd kan worden en je niet aangesproken wordt op potentieel negatief gedrag. Het voordeel van betere medicijnen, tegen ziektes waar je liever nog niet van op de hoogte was geweest, is mijns inziens een klein voordeel dat zeker niet opweegt tegen al die nadelen en tevens de kwaliteit van leven niet enorm verbeterd. Bescherm je DNA en daarmee je meest private bezit!
Deze keer (woensdag 22 oktober 2008) geheel verzorgd door Ellen.
Op 24 oktober 2008 om 16:07 zei Sanne :
wat heb je aan je meest private bezit als er kennis is en mogenlijkheden zijn om ziekten te voorkomen etc als je er geen reet mee doet.Laat het een keuze zijn van mensen zelf?
net als met het geweldige geflopte plan om mensen hun organen af te laten staan?
Ik wil helemaal niet weten welke ziektes ik krijg en waar ik dood aan zal gaan maar misschien moeten we eens leren omgaan met nieuwe kennis die we nu niet kunnen gebruiken omdat we er gewoon geen raad mee weten en omdat we alles maar blijven bekijken met de angsten uit de geschiedenis.
Verkeerd gebruik en foute interpretatie kan gevaarlijk zijn,maar of we het leuk vinden of niet , het bestaat.
En laat mensen zelf beslissen wat ze er mee willen doen.Inderdaad is het al dan niet preventief slikken soms echt niet een oplossing maar dat gebeurd nu ook en veel mensen kunnen zelf heel goed bedenken en uiteindelijk een beslissing nemen of hen dat waard is.
Op 24 oktober 2008 om 18:04 zei Ellen :
Nou daar vergis je je in! Mensen weten vaak helemaal niet wat goed voor ze is! Daarom zijn er professionals die iets meer weten waar ze over praten (apothekers, artsen, wetenschappers enzovoort). Mensen horen maar 1 ding OEJ misschien word ik ziek en willen dat direct voorkomen. Gezondheid staat hoog in de rangorde van wat mensen belangrijk vinden, soms slaan ze daarin door. Voorbeeld: internet-gedokter. Dan krijg je opeens iemand op je spreekuur die al precies weet waar die aan lijdt en welke medicijnen die wil hebben…. Mensen weten vaak helemaal niet waar ze aan beginnen. Vrijheid van keuze : ja, maar soms moet je mensen beschermen en bepaalde keuzes aan de prof. overlaten.
Op 24 oktober 2008 om 19:28 zei Sanne :
@Ellen:
Ja dat ik ben het met je eens dat de gezondheidscultus onze nieuwe gezamelijke religie bijna is geworden.
maar jij pleit bij voorbaat al een hele nieuwe mogenlijkheid uit alleen gebaseerd op angst voor mogenlijke gevolgen mbt de privacy en ten slotte bepaal je ook maar even dat er enkelen zijn die hierover mogen beslisen voor vijftien miljoen mensen.
beetje kort door de bocht lijkt me;)
En wie is in jouw ogen dan DE prof?
Die bestaat niet!
De apotheker, de wetenschapper,de arts hebben allemaal vaak kundigeheid op een enkel klein vlak dat zeker serieus genomen moet worden en die absoluut goed moeten voorlichten.
De uiteindelijke keuze ligt gelukkig bij de individuele mens bij veel zaken.Jij wilt een soort dogma maken alleen op basis van iemand zijn kennis en kundigheid op een enkel klein terreintje.
Gelukkig laten artsen vaak de keuze zoveel mogelijk over aan patienten en zo hoort het.Veel keuzes zijn te persoonlijk en horen individueel genomen te worden zonder betutteling van “bovenaf”.
Ook niet met bemoeizucht onder het mom van bescherming naar mijn idee.
Op 24 oktober 2008 om 19:32 zei Sanne :
pleit=sluit sorry
Op 24 oktober 2008 om 22:54 zei Marianne :
Ga je in dit stukje nu helemaal voorbij aan een niet onbelangrijk deel van ons leven: de omgeving! Al ben je genetisch belast voor bijvoorbeeld diabetes of hart en vaatziekten, met een goed dieet, voldoende beweging en niet roken is veel risicoreductie te behalen voor behoorlijk wat ziekten.
Wel vind ik het nuttig dat men families genetisch kan screenen op genetische afwijkingen (bijvoorbeeld een van de BRCA genen), zodat ziektescreening effectiever kan gebeuren dan via het reguliere bevolkingsonderzoek. Hierbij kom ik op een ander punt waarop ik het niet eens ben met je verhaal: je benoemt wel dat slechts een kans (dus geen zekerheid) op ziekte wordt aangetoond, maar je gaat er daarbij vanuit dat er meteen levenslang preventief medicamenteus gehandeld zal worden in zo’n geval. Ook in dit doemscenario zal dit zeker niet het geval hoeven zijn.
Filmtip: Ik denk dat je ‘Gattaca’ wel leuk vindt, dus ga hem zien als je dat nog niet gedaan hebt.
Op 25 oktober 2008 om 10:29 zei Ellen :
Misschien dat het niet goed genoeg naar voren kwam in mijn stuk, maar ik ben zeker niet tegen het onderzoeken van DNA. BRCA genen scannen is zeker een goede zaak! Ik vind alleen dat je er voorzichtig mee moet zijn. Er zijn tegenwoordig apparaten (de SOLID Sequencing bijjvoorbeeld), waarmee je in 8 dagen het hele menselijke genoom kan scannen, voor nog geen 1000 dollar. Op die manier wordt het dus makkelijk en goedkoop om je genoom maar door de scan te gooien. Nu weten we ook een heleboel niet, dus na zo’n scan weet je nog niet precies wat je allemaal te wachten staat, maar juist omdat die ontwikkelingen zo snel gaan, wordt het ook makkelijker om het DNA te ontcijferen en te kijken elke ziektes bij genen horen. Als we meer over het DNA en de functies weten, wordt het misschien ook makkelijker gebruikt voor zaken waar we ninet op zitten te wachten (wat ik in mijn stuk schreef). En tja de farmaceutische industrie… die proberen overal geld uit te slaan, dus nee idd, levenslange preventieve medicatie zal niet altijd nodig zijn, maar dat is wel waar de farmaceutische industrie zich op zal richten en gevoelige mensen mee zal verleiden! Een voorbeeld hiervan: HPV vaccinatie bij meisjes van 12…. (om baarmoederhalskanker tegen te gaan). Werkzaamheid en toxiciteit van het vaccin is niet aangetoond, maar omdat HPV infectie bijna altijd noodzakelijk is voor eventuele ontwikkeling van kanker… vinden ze het goed genoeg! En tja mensen die daar gevoelig voor zijn (www.beschermjedochter.nl), die laten hun kinderen wel vaccineren hoor….
Op 25 oktober 2008 om 11:32 zei Mathijs :
Ik ben het eigenlijk grotendeels wel met Ellen eens. Ik zie nergens in haar tekst dat mensen er niet zelf voor mogen kiezen dat ze wel hun DNA uit laten pluizen, ze zegt alleen dat je er goed over na moet denken en ik vind dat ze daarmee gelijk heeft. Ik zou niet willen weten wat voor ziektes ik mogelijk zal ontwikkelen, net zoals ik niet wil weten wanneer ik dood ga. Sowieso denk ik wel dat ik redelijk gezond leef en ik zou niet mijn leven lang medicatie willen nemen of met de gedachte rondlopen dat ik misschien ooit ziekte x zal krijgen. Ik heb sowieso geen ambitie om 100 jaar oud te worden, wegkwijnend in een ‘verzorgingstehuis’.
Op 25 oktober 2008 om 11:50 zei Marianne :
Natuurlijk ben ik tegen het lukraak screenen op veelerlei afwijkingen. Maar ik zie zoiets helemaal nog niet zo snel gebeuren als jij.
Een test heeft vooral waarde bij een hoge a priori kans (wet van Bayes). Als je een gezond persoon screent, is de kans op foutpositieven of foutnegatieven veel groter. Zeker als een positieve test-uitslag een behandeling met risico’s impliceert, zal men een behoorlijke voorafkans willen voor de test gedaan wordt.
Bijvoorbeeld rheumatoide arthritis: er zijn antigenen voor die je in het bloed kan testen. Maar niet iedereen die deze antigenen heeft, heeft daadwerkelijk de ziekte, en andersom heeft niet iedereen die de ziekte heeft, deze antigenen. Als er klachten zijn die passen bij rheumatoide arthritis echter, is de test al een stuk betrouwbaarder.
Screenen zonder een goede reden kan daardoor voor overbehandeling zorgen, ook zijn er dan meer mensen met een foutnegatieve uitslag. Het is duurder en zorgt voor meer iatrogene complicaties.
Op 20 januari 2009 om 20:07 zei Frank :
@Ellen: Je zegt: “Er zijn tegenwoordig apparaten (de SOLID Sequencing bijjvoorbeeld), waarmee je in 8 dagen het hele menselijke genoom kan scannen, voor nog geen 1000 dollar. ”
Die apparaten zijn er niet. Een compleet genoom sequencen voor 1000 dollar (of euro for that matter) is echt fictie, dat kan niet.