3 februari 2010
Alcohol in Noorwegen
De vragen rond het vormen van een alcohol- en drugsbeleid zijn interessante vragen, want hoe ver mag je als overheid gaan in het beperken van de vrije keuze van mensen? Natuurlijk heeft het grootste deel van de beschikbare (en minder goed beschikbare) pretmiddeltjes nadelige effecten voor de gezondheid, maar voor vele varianten is dit effect bij matig gebruik vrij beperkt, waardoor het nog wel eens weg te strepen valt tegen bijvoorbeeld een leuke avond in de kroeg.
Directe aanleiding van dit verhaal is mijn tijdelijke verhuizing naar Bergen, waar de Noorse overheid bijna alle middelen aangrijpt om de alcoholconsumptie te drukken zonder het te verbieden, met niet altijd het gewenste effect.
Om te beginnen is in Noorwegen de alcohol verschrikkelijk duur. Nou is eigenlijk alles verschrikkelijk duur hier, maar alcoholische waren vormen toch wel een buitencategorie. Een blik met een halve liter bier kost in de supermarkt omgerekend al snel 2,50 euro of meer, een normaal biertje in een normaal café minimaal een euro of vijf. Dit zijn dan geenszins speciale bieren, gewoon dertien-in-een-dozijnbier. Wijn en alles met soortgelijk of hoger alcoholpercentage is alleen te koop in de zogenaamde Vinmonopolet, een slijterij in handen van de staat. De prijzen van een fles wijn beginnen bij een kleine negen euro, maar voor die prijs koop je een soort verdunde slobberwijn. Sterkere drank valt relatief wel mee, je kunt 70 cl Glen Moray whiskey kopen voor zo’n 50 euro.
Naast de prijzen zijn er nog enkele andere maatregelen die er voor zouden moeten zorgen dat de Noren weinig alcohol binnen krijgen. Café’s en discotheken sluiten vrij vroeg, omdat ze na 2.30 uur geen alcohol meer mogen schenken. Je kunt alleen bier bestellen vanaf 18 jaar en iets met meer dan 14% alcohol vanaf 21 jaar. Plaatsen waar die sterke drank geschonken wordt zijn zelfs alleen toegankelijk vanaf 21 jaar. Ook mag er nooit meer dan 0,6 L drank per keer geschonken worden. Deze regels (en vele anderen) worden zeer streng gecontroleerd, met tijdelijke sluiting van de overtredende horecagelegenheid als straf. Deze maatregelen hebben tot gevolg dat de alcoholconsumptie in Noorwegen flink lager is dan in andere Europese landen.
Vanwaar deze aversie tegen alcohol? Het schijnt dat alcohol nogal een probleem was in het begin van de twintigste eeuw. Van 1917 tot 1923 was er zelfs een algeheel verbod op alcohol in Noorwegen. Toen echter bleek dat het volk massaal alcohol aan het stoken en smokkelen was, heeft met ervoor gekozen alcohol toe te staan, maar streng te reguleren. De Noorse regering wil niet dat alcohol deel is van een kapitalistische markt, waarin mensen geld willen verdienen in een concurrerende markt en dus baat hebben bij een lage alcoholprijs. Vandaar dat de verkoop van wijn en sterke drank geheel door de overheid wordt beheerd (met als gunstige bijkomstigheid dat de overheid een fijne accijnsinkomst heeft).
Het gevolg van dit alles is dat de Noren, en vele uitwisselingsstudenten die gewend zijn aan lagere alcoholprijzen met hen, een milde obsessie met het verkrijgen van alcohol hebben. De cijfers van alcoholconsumptie zijn gemiddeld over de hele bevolking, en ik krijg het idee dat het gebruik onder de wat jongere bevolking niet bijzonder laag is. Veel Noren zullen het niet laten om hun auto vol te stouwen met drank als ze een keer in het buitenland zijn, vooral Duitsland is erg populair (sommigen rijden zelfs speciaal voor de gelegenheid heen en weer). Ook maken velen een rekensommetje als ze op vakantie gaan: een biertje is in, zeg, Spanje zo en zo duur, dus als ik zo en zo veel drink per dag heb, ik mijn vliegticket terugverdiend, oftewel, hoe meer ik uitgeef aan drank, hoe goedkoper ik uit ben (deze praktijk is mij al meerdere malen bevestigd). Uitgaan in Noorwegen zelf is vaak een vrij kort gebeuren. Eerst wordt er ingedronken met supermarktbier, dan ga je even naar de stad, maar omdat alles vroeg dicht gaat, ben je al snel weer op weg naar de afterparty ergens bij iemand thuis. Ook populair is het eigenhandig kokkerellen van bier en wijn. Hier op het complex waar (bijna) alle uitwisselingsstudenten wonen, staat in bijna elke gezamelijke keuken wel een grote emmer bier of wijn te vergisten. En er zijn ook nog wel eens mensen die een stapje te ver gaan en hun brouwsels destilleren tot sterke drank, maar dit is zowel strafbaar als gevaarlijk (als je het niet goed doet kan er veel methanol in de drank zitten, waar je blind van kunt worden).
De prangende vraag is nu natuurlijk of dit een gewenste situatie is. Persoonlijk (matige alcoholconsument, als ik drink is het weinig) vind ik dat de overheid niet zou moeten ingrijpen in dit soort zaken, omdat je van mensen mag vragen dat ze zelf nadenken en verantwoordelijk omgaan met dit soort dingen. Iedereen weet dat veel alcohol niet zo goed voor je is. Een mens moet zelf kunnen beslissen of hij een keertje dronken wil worden, mits hij natuurlijk geen overlast veroorzaakt. Bovendien kun je ook prima genieten van alcoholische dranken op een niet-drogerende manier, glaasje wijn bij het eten, biertje op een terrasje, maar ook dat wordt erg moeilijk en duur gemaakt hier in Noorwegen. Wat mij betreft geldt deze redenatie voor alle milde vormen van drugs, zoals wiet en paddo’s. Van mij hoeft het allemaal niet zo nodig, maar dat mag iedereen voor zichzelf beslissen. Het Noorse beleid wekt bij mij vooral irritatie op, omdat ik niet het idee heb iets verkeerd te doen als ik eens een glaasje whiskey, bier of wijn drink, maar dit mij wel moeilijk wordt gemaakt.
Ik verheug me alvast op het sixpackje Duvel dat ik komende zomer, terug in Nederland, op een grasveldje ergens, in goed gezelschap, ga nuttigen.
Deze keer (woensdag 3 februari 2010) geheel verzorgd door Joen.
Op 3 februari 2010 om 13:01 zei nada pink :
Klopt. Woon hier 6 jaar en zal nooit wennen aan het idee m’n wijntje/ speciaal biertje in een staatswinkel te moeten kopen tegen enorme bedragen. Wetende, dat wanneer men een grote drankvangst ergens bij de grens heeft gehad dat het onderling verdeeld wordt onder de douane. Heb met eigen ogen gezien wat een slijterijen die er thuis op na houden.Krom dus. De drinkgewoonte van een Noor is ook zeer merkwaardig . Er wordt je regelmatig gevraagd: er du full? Oftewel ben je al vol/bezopen? Dat is een must voordat het feest begint lijkt het! Op zo’n avond ken je je collega’s/vrienden niet meer terug. Dit zijn nu de gevolgen wanneer de Staat denkt macht te kunnen uit oefenen.Het werkt averechts. Enorm veel stille drinkers en stokers hier. Wat wel een plus in Noorwegen is de strenge maatregelen wanneer men heeft gedronken en toch auto rijd. Auto kwijt plus gevangenissstraf! Je kunt hier geen spat alcohol in je bloed hebben en deelnemen aan het verkeer. Kunnen ze in Nederland nog een voorbeeld aan nemen.
Op 3 februari 2010 om 19:22 zei Jurjen :
Hier in Canada vergelijkbaar. De prijzen liggen nog net niet zo hoog als in Noorwegen, maar ergens tussen daar en de prijzen in Nederland. Bier is geen probleem, maar met name wijn is duur en alles beter dan Chateau Migraine (grappig dat de francophones juist die term niet kennen!) moet van de overheid worden gekocht. Ook horeca moet bij dezelfde overheidswinkel inkopen en krijgt geen grootverbruikerskortingen, waardoor wijn in de horeca erg duur is (vandaar veel bordjes dat je je eigen wijn mee mag nemen). Daar bovenop moeten ze ook nog eens een schenkvergunning kopen.
Restaurants zullen dus zeer weinig complete flessen verkopen aan tweepersoonstafels en thuis wordt onder jongeren nauwelijks wijn gedronken. Gelukkig zijn de lokale bieren erg goedkoop (geen torenshoge importbelasting) en zeer goed te drinken. Goed bier is dan ook op elke hoek van de straat te verkrijgen bij ‘de kruidenier’. Op feestjes thuis, wordt er meestal halverwege de avond “Laatste rond, wie gaat er mee?” geroepen, omdat er na 23:00 uur geen alcohol meer verkocht mag worden in grootverpakkingen, ondanks dat de meeste van die winkels tot diep in de nacht open zijn. De bars en disco’s zijn uiteraard nog wel tot in de nacht open en mogen nog rustig doorschenken tot ca. 2:30 uur. Deze wetgeving is echter per provincie geregeld (schenkvergunningen volgens mij zelfs gemeentelijk), dus het kan verschillen.
Op 3 februari 2010 om 19:22 zei John :
@nada pink: Dan hebben die noren toch een vreemde manier om dat duidelijk te maken. Volgens verschillende sites is het toegestane promilage 0.2. Dit is exact evenveel als is toegestaan in Nederland (voor beginnende bestuurders). Zoveel strenger is deze regelgeving dus niet.
Op 3 februari 2010 om 23:25 zei Joen :
@John: Ik weet niet hoe het zit met promillage, maar wat ik wel weet is dat ze boetes uitdelen op basis van jaarsalaris. Een grootverdiener betaalt dus een veel grotere boete dan een bijstandsontvanger. Waardoor het kan gebeuren dat iemand NOK 200.000 (ongeveer 25.000 euro) boete krijgt voor een glaasje te veel (http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3044539.stm).
Overigens lees ik op veel plekken een limiet van 0.1 promille, maarja, de boodschap blijft: stap niet achter het stuur als je een glaasje op hebt!
(Limiet op nul stellen kan niet, omdat een promillage van nul nou eenmaal moeilijk meten is, sommige mensen breken alcohol erg langzaam af, et cetera. Je moet een bovengrens stellen, en van 0.1 promille in je bloed ga je je niet anders gedragen.)
Op 4 februari 2010 om 10:37 zei Frank :
De boetes zijn geloof ik 1,5 maandsalaris. Echt enorm dus
Op 6 februari 2010 om 7:00 zei Johan :
Dat hele Scandinavische alcoholbeleid is een en al krampachtige, contraproductieve onzin. Scandinaviërs staan nog steeds bekend als overmatige en opportunistische alcoholgebruikers, en in dat vooroordeel schuilt een behoorlijke kern van waarheid.
Vraag maar eens aan een jonge Zweed naar de boot naar Åland of een Fin naar de boot naar Tallinn…
Dat hele beleid heeft alleen maar voor een mystificatie van alcohol gezorgd waardoor het alleen maar stoerder is geworden om jezelf de tyfus in te zuipen.
Speciale gistpreparaten om zoveel mogelijk alcohol uit suiker te vergisten komen “toevallig” uit Zweden, goh…
Ik wil trouwens hiermee niet zeggen dat alles daar maar los moet, door de geografische ligging zijn de winters lang en donker en dat is een factor die depressie kan veroorzaken, welke men dan “wegdrukt” met alcohol, wat eigenlijk niet de bedoeling zou moeten zijn…
.
Op 6 februari 2010 om 11:39 zei John :
@Joen: Boeten zijn niet specifiek afhankelijk van inkomen (voor toeristen in ieder geval). hier staat bijvoorbeeld een handig lijstje met boetebedragen. Ook hier wordt niet gesproken over een afhankelijkheid van inkomen. (wel in Finland bijvoorbeeld) Het artikel is ook al uit 2003 en wellicht is er in de tussenliggende jaren iets veranderd (of geldt er een ander beleid voor toeristen)